To rozległy obszar, niezbyt wysokich pasm górskich poprzecinanych dolinami, w północno-wschodniej części Sudetów Zachodnich. Od południa graniczą z Rudawami Janowickimi, na południowy - zachód łagodnie opadają do Kotliny Jeleniogórskiej, zachodnią granicę stanowi Dolina Bobru, od północnego - wschodu biegnie sudecki uskok brzeżny, który w morfologii wyraźnie odcina Sudety od ich przedpola, a od wschodu granicą jest dolina Nysy Szalonej. W osi północ – południe przez Góry Kaczawskie płynie rzeka Kaczawa.

W Górach Kaczawskich wyróżnić można:

• Grzbiet Mały z Górą Szybowcową 561 m n.p.m.
• Grzbiet Południowy z Łysą Górą – 708 m n.p.m. i z Górami Ołowianymi na południowym-wschodzie
• Grzbiet Północny z najwyższym wzniesieniem tych gór – Okole 721 m n.p.m.
• Grzbiet Wschodni.

Złożona i skomplikowana budowa geologiczna tych gór tworzy mozaikę różnych skał, które odsłonięte na powierzchni ziemi przywołują w wyobraźni procesy zachodzące przez setki milionów lat, które doprowadziły do ich dzisiejszej formy.

W czasie wycieczek po Górach Kaczawskich można oglądać: staropaleozoiczne (600 – 500 mln lat temu) skały z podwodnego wulkanizmu, które przybrały ciekawe kształty buł i nazwane są lawą poduszkową (Góra Zamkowa we Wleniu); czerwono - brunatne skały wulkanizmu permskiego, w których dzisiaj odnaleźć można piękne agaty lub zobaczyć wspaniałe odsłonięcia jak np. Organy Wielisławskie; skalne ściany np. Krucze Skały w Jerzmanicach Zdroju lub Szwajcaria Lwówecka, które wyznaczają linie uskoków tektonicznych czyli miejsc pęknięć i przesunięć względem siebie mas skalnych w skorupie ziemskiej. Po kolorze piaskowca można domyślać się, czy w czasie kiedy powstawał było tutaj morze czy ląd.

Stożkowate kształty licznych wzniesień w dzisiejszym krajobrazie – Ostrzyca Proboszczowicka czy Grodziec są pamiątką ostatniego, trzeciorzędowego wulkanizmu. Stąd też Góry Kaczawskie nazywane są często Krainą Wygasłych Wulkanów lub przez geologów, z uwagi na różnorodność występujących tutaj skał, naturalnym murem petrograficznym.

W Górach Kaczawskich jest również wiele miejsc, w których poszukiwano i wydobywano cenny kruszec – złoto przez płukanie rzecznego piasku lub bezpośrednio kopiąc sztolnie i podziemne korytarze – Muzeum Złota zobaczyć można w Złotoryi.

Jeśli chodzi o historię bliższą człowiekowi, to również nie brakuje w „Kaczawach” miejsc tajemniczych, godnych uwagi i wartych obejrzenia, które przyciągają zarówno historyków jak i turystów. Miasteczka o średniowiecznym rodowodzie i malownicze wsie łańcuchowe rozciągnięte wzdłuż dolin obfitują w zabytkowe budowle przysłupowych domów, folwarków, dworów, pałaców, ruin zamków czy kościołów.

Z takich obiektów znanych i godnych obejrzenia wymienić można:

• Zamek Bolków – średniowieczna warownia piastowska udostępniona do zwiedzania

• Zamek Świny – jeden z najstarszych zamków na szlaku zamków piastowskich, pierwotnie gród, później zamek obronny a od XVII wieku zamek mieszkalny

• Zamek Grodziec - bajeczna budowla, położona na bazaltowym wzgórzu, której początki sięgają XII wieku, piękny widok z zamkowej wieży

• ruiny średniowiecznego Zamku Lipa - zamek z przełomu XIII i XIV w.

• kościół Pokoju w Jaworze - zabytkowa budowla sakralna, wybudowana w latach 1654 – 1655, ze względu na swój unikatowy charakter wpisana została na Listę Światowego Dziedzictwa Kulturowego UNESCO

• wieżę widokową w Podgórkach - odrestaurowana wieża XIV - wiecznego kościoła stanowi dobry punkt widokowy na panoramy Gór Kaczawskich

• pałac i  zamek  w Wojcieszowie – pałac wybudowano w 1760 r. a obecny wygląd pochodzi z roku 1927, zamek wybudowany z kamienia na przełomie XIV i XV wieku 

• pałac w Czernicy - budowla z XVI wieku, swój neorenesansowy styl zyskała po przebudowie w XIX wieku, obecnie po renowacji stanowi prywatny majątek

• pałac w Dziwiszowie – renesansowa budowla, przebudowana w XVIII wieku na rezydencję pałacową z dużymi założeniami parkowymi

• pałac w Podgórkach – majątek z końca XIX wieku

• kościół – muzeum Św. Jana i Katarzyny Aleksandryjskiej w Świerzawie

• bliźniacze piece - między Prusicami a Leszczyną koło Złotoryji, będące pamiątką dawnego górnictwa miedzi

Warto odwiedzić miasteczka Gór Kaczawskich: Wojcieszów, Świerzawę, Bolków, Jawor i Złotoryję, w których podziwiać można zabytkowe kamieniczki i obiekty architektury sakralnej. Do przyrodniczych ciekawostek Gór i Pogórza Kaczawskiego należą:

• Park Krajobrazowy Chełmy ze skalnymi wąwozami (Myśliborskim, Lipą i Siedmickim) zbudowanymi ze staropaleozoicznych skał zieleńcowych, diabazów i lawy poduszkowej – reliktu podmorskiego wulkanizmu, oraz wieloma chronionymi gatunkami fauny i flory

• Ostrzycę Proboszczowicką 501 m n.p.m. - relikt trzeciorzędowego wulkanizmu o charakterystycznym, stożkowatym kształcie z rzadko spotykanym bazaltowym gołoborzem, licznymi chronionymi gatunkami roślin i pięknym widokiem ze szczytu

• Organy Wielisławskie – rezerwat przyrody nieożywionej, ustanowiony ze względu na unikatowy pokrój słupowy dla kwaśnych skał wulkanicznych – ryolitów, z których są zbudowane

• Liczne jaskinie w okolicach Wojcieszowa

• Jaskinia Walońska – niewielka 15 - metrowa jaskinia znana od XVII wieku, położona na zboczu Maślaka (720 m n.p.m.)

• Wilcza Góra – Wilkołak (367 m n.p.m.) - trzeciorzędowy komin bazaltowy górujący nad Złotoryją, w dużej części zniszczony przez eksploatację bazaltu, u podnóża którego utworzono jednak niewielki rezerwat przyrody, gdzie zobaczyć można bazaltową różę skalną

• Czartowska Skała - 463 m n.p.m. - pomnik przyrody nieożywionej, położony w centralnej części Parku Krajobrazowego Chełmy

Do wielu z tych miejsc w Górach i na Pogórzu Kaczawskim z Radomic można dotrzeć na rowerze, do tych, które są bardziej oddalone, można podjechać samochodem i na miejscu zrobić sobie wycieczkę pieszą lub rowerową. Łagodne wzniesienia Gór Kaczawskich i duża ilość rozmaitych dróg leśnych, szutrowych i niewielkich asfaltowych, sprawiają, że jest to świetny teren do wycieczek rowerowych.

Zimą można skorzystać z narciarskiego zaplecza Łysej Góry, na której jest kilka orczykowych wyciągów i szerokie, dośnieżane i oświetlane stoki narciarskie.